Ponad 28 tysięcy widzów obejrzało już „Camino dla opornych”. Film przyciąga nie tylko miłośników kina i opowieści o podróżach. Swoimi wrażeniami dzielą się również ludzie, dla których Droga św. Jakuba jest czymś znacznie więcej niż trasą na mapie. Są wśród nich pielgrzymi, podróżnicy, przewodnicy, organizatorzy wypraw i osoby zaangażowane w projekty wykorzystujące Camino do pracy z drugim człowiekiem. Co ich poruszyło?
Dla jednych to film o niezwykłej relacji dwojga ludzi, dla innych – o przemianie, która dokonuje się krok po kroku, z dala od codzienności. Wspólnym mianownikiem wielu opinii jest przekonanie, że najważniejsze w Camino nie jest samo dotarcie do Santiago de Compostela, lecz to, co wydarza się po drodze.
Czytaj także: „Camino dla opornych” w TOP 10 polskich kin
Gabriela Jastrzębska z Fundacji Dom św. Jakuba zwraca uwagę na ciepło, humor i emocje, które towarzyszą filmowej opowieści. – „Camino dla opornych” to ciepła, pełna humoru i wzruszeń opowieść o dwojgu ludzi, którzy ruszają szlakiem św. Jakuba do Santiago de Compostela. Wspólna wędrówka pomaga im przełamać bariery, spojrzeć na siebie inaczej i odnaleźć nadzieję – podkreśla.
Jej słowa mają szczególny kontekst. Fundacja od dziesięciu lat organizuje projekt „Nasze Camino”, podczas którego uczestnicy, wspólnie z osiołkami, przemierzają kolejne kilometry, rozmawiają, modlą się i uczą się siebie nawzajem.
– Film przypomina, że droga nie zawsze jest łatwa, ale może pomóc odnaleźć bliskość, zaufanie i odwagę, by zacząć od nowa. To krótka, ciepła i pełna nadziei opowieść, którą warto zobaczyć – mówi Gabriela Jastrzębska. I dodaje: – Polecamy wszystkim, którzy wierzą, że czasem najlepszą drogą do siebie jest wspólna wędrówka.
„To nie jest film o Camino. To historia o człowieku”
Mateusz Czerwiński z projektu „Pokaż mi Camino” Fundacji Szczecińskiej oglądał film jeszcze przed premierą. Jego recenzja jest szczególnie interesująca z perspektywy osób dobrze znających szlak. Nie ukrywa, że doświadczeni pielgrzymi mogą zauważyć w filmie nieścisłości dotyczące geografii, pokonywanych odległości czy czasu wędrówki.
– Zaprawionych w caminowym znoju pielgrzymów może, a skrupulantów będzie to irytować. Uprzedzam więc: idąc do kina, warto wziąć na to poprawkę i na ten obraz nie patrzeć przez pryzmat geografii czy matematyki. Bo to nie jest historia o Camino – pisze Czerwiński, który sam przeszedł kilka tysięcy kilometrów szlakami św. Jakuba.
Co zatem jest w tej historii najważniejsze?
– Jeśli skupimy uwagę na samych postaciach, to otrzymamy obraz paradoksalnie spójny i autentyczny – zauważa. Zwraca również uwagę na prawdziwe doświadczenia, które stały się inspiracją dla fabuły. Film opowiada o uczestnikach francuskiego projektu Marche de rupture („Marsz Przemiany”), prowadzonego przez stowarzyszenie Seuil. To inicjatywa wykorzystująca długodystansową wędrówkę jako formę resocjalizacji i pracy nad sobą.
Czerwiński dostrzega w filmie przede wszystkim opowieść o relacjach, człowieku i możliwości rozpoczęcia życia na nowo. Za największą zaletę filmu uznaje przestrzeń, którą pozostawia widzowi: miejsce na refleksję nad własnymi relacjami i drogą, którą każdy z nas podąża albo dopiero musi wyruszyć.
„Oglądając film, przeżywałem swoje własne wędrówki”
Szczególnie osobisty głos należy do Jacka Matuszczaka, autora profilu „Nasze wędrowanie”. Przez lata wielokrotnie uczestniczył jako opiekun w polskiej wersji programu inspirowanego francuską metodą, znanej pod nazwą „Nowa Droga”.
– Wszystko to sam przeżyłem, biorąc udział kilkadziesiąt razy jako opiekun w polskiej wersji programu. Oglądając film, czułem się tak, jakbym na nowo przeżywał swoje własne wędrówki. Swoiste déjà vu – pisze.
Matuszczak podkreśla, że w takiej drodze najważniejsze są bezpośredni kontakt i wspólne doświadczenie.
– Mogę tylko zdradzić, że przepis jest prosty: człowiek z człowiekiem, dwa plecaki, długa droga – żadnych meandrów psychologii, żadnego nawracania, kształtowania, piętnowania.
Zwraca uwagę także na trudności, których nie widać na pocztówkowych zdjęciach z Camino.
– Opiekun cierpi tak samo jak podopieczny, też przeżywa trudne chwile, jest zmęczony, nogi obcierają się, pokonując kolejne kilometry. Dzięki temu rodzi się wspólna więź między nim a podopiecznym. Tutaj nikt niczego nie udaje.
W jego opinii ważnym elementem filmu jest również wędrówka bez telefonu.
– Dziś we współczesnym świecie bycie offline jest trudną sztuką – zauważa. Przypomina, że podczas drogi bohater Adam ma przy sobie zwykły notatnik i aparat fotograficzny, a zapisane przemyślenia stają się częścią jego osobistej podróży.
Matuszczak docenia także zdjęcia z różnych szlaków Camino, piękne krajobrazy i zabytki, które mogą przywołać wspomnienia u osób mających już własną pielgrzymkę za sobą. Dla tych, którzy dopiero myślą o wyruszeniu do Santiago, mogą być dodatkową zachętą.
„Czasami najtrudniejszy jest początek”
Pozytywnie o filmie wypowiadają się również autorzy portalu Mynaszlaku.pl, którzy obejrzeli go przed premierą.
– Film wciągnął nas od pierwszych minut. Historia szybko się rozwija, dużo się dzieje i właściwie nie czuć, że ogląda się pełnometrażową produkcję – piszą.
Podobnie jak inni doświadczeni obserwatorzy Camino podkreślają, że nie traktują filmu przede wszystkim jako opowieści o samym szlaku.
– To historia drugiej szansy, relacji i przemiany człowieka, który znalazł się w bardzo trudnym momencie swojego życia.
Santiago de Compostela jest im bliskie również z osobistych powodów. Dotarli tam podczas miesięcznej podróży samochodowej dookoła Półwyspu Iberyjskiego. Przywieźli stamtąd muszlę i charakterystyczną żółtą strzałkę. Od dawna myślą o tym, by kiedyś dotrzeć do Santiago również pieszo.
– Po tym filmie ta myśl wróciła jeszcze mocniej – przyznają.
Ich zdaniem film przypomina, że najtrudniejszy bywa pierwszy krok.
– Pierwsza decyzja, pierwszy krok, pierwsze kilometry. Później droga zaczyna robić swoje.
„Najważniejsza jest droga”
Film poruszył również osoby, których działalność i doświadczenia wykraczają poza samo pielgrzymowanie. Psycholog i autorka książek Agnieszka Kozak zwraca uwagę na relację między bohaterami:
– To przepiękna, inspirująca podróż dwójki pogubionych ludzi, którzy dzięki trudnej i wymagającej relacji odnajdują to, co naprawdę ważne.
Podróżnik i działacz społeczny Jasiek Mela widzi w filmie przypomnienie o sile relacji i możliwości pokonywania życiowych trudności.
– „Camino dla opornych” to film, w którym Santiago de Compostela jest tylko celem, a tak naprawdę najważniejsza jest droga. Pokazuje, że każdą trudność da się przejść i że życie to są tak naprawdę relacje. Myślę, że ten film obudzi coś w każdym sercu. We mnie obudził naprawdę sporo.
Karol Pawłowski, dziennikarz, dokumentalista i pielgrzym, który przeszedł około 4500 kilometrów Camino, pieszo wyruszając z Warszawy do Santiago de Compostela, podkreśla, że przemiana nie kończy się wraz z dotarciem do celu.
– „Camino dla opornych” to film o spotkaniu z samym sobą i z drugim człowiekiem. Przypomina, że każdy niesie własną historię i własny krzyż, a prawdziwa droga przemiany często zaczyna się dopiero po powrocie do domu.
Franek Cofta, dziennikarz i prezenter telewizyjny, obejrzał film po swoim pierwszym Camino. Dla niego seans stał się powrotem na szlak, ale tym razem z innej perspektywy.
– Po tegorocznym, moim pierwszym Camino, obejrzenie filmu „Camino dla opornych” było dla mnie wzruszającym powrotem na szlak św. Jakuba. Tym razem jednak nie oczami osoby wierzącej, a nastolatka, któremu grozi więzienie, i ateistki – nauczycielki, która została zawieszona w prawach wykonywania zawodu.
Jak dodaje, film łączy humor, trud, wzruszenie i piękno, a przede wszystkim skłania do zatrzymania się i spojrzenia na własne życie z innej perspektywy.
– Przecież o to chodzi w dobrych filmach, by po ich obejrzeniu wrócić do rzeczywistości i po prostu być lepszym człowiekiem – podsumowuje.
Marek Kamiński: „Na Camino opadają maski”
O relacji między bohaterami i szczególnej atmosferze wspólnej drogi mówi również podróżnik Marek Kamiński. Zwraca uwagę, że wędrówka pozwala spotkać drugiego człowieka poza rolami i pozorami, które towarzyszą nam na co dzień.
– Film opowiada o spotkaniu między Adamem i Fred, ale spotkaniu w drodze, zwłaszcza gdy opadają maski. Właśnie na Camino opadają maski, dzięki czemu ludzie mogą się spotkać bardziej tacy, jacy są, otwarci na siebie bez wszystkich form, które nabyli w życiu – mówi Kamiński.
Nie tylko film o pielgrzymowaniu
Opinie osób, które znają Camino z własnego doświadczenia, pokazują, że „Camino dla opornych” można odczytywać na wielu poziomach. Dla jednych będzie to historia o pielgrzymce, dla innych opowieść o resocjalizacji, odpowiedzialności i trudnej relacji. Jeszcze inni zobaczą w niej film o samotności, zaufaniu i odwadze, by dać sobie oraz drugiemu człowiekowi kolejną szansę. Nie wszyscy będą szukać w nim wiernego odwzorowania konkretnego szlaku. Dla wielu ważniejsze okaże się to, co dzieje się między bohaterami i jak wspólna droga zmienia ich spojrzenie na siebie.
Film nadal można oglądać w kinach. Więcej informacji i lista kin znajduje się na: Camino dla opornych – Rafael Film
